İSTANBUL (KFK Ajans) - Türkiye Today tarafından aktarılan habere göre, sosyal medya kullanıcıları platformların yol açtığı zihinsel yorgunluk ve tükenmişlik hissine rağmen ekran başından ayrılamıyor. Platform tasarımlarındaki algoritmik değişimler, arkadaş paylaşımlarından ziyade tavsiye edilen içerikleri ve kısa videoları öne çıkararak kullanıcıları sürekli akışta tutuyor.
- TÜİK verilerine göre Türkiye'de 10 yaş ve üzeri nüfusta sosyal medya kullanım oranı 2025 yılında yüzde 71,7 oldu.
- Meta'nın 2025 yılındaki antitröst davası sunumlarına göre Instagram'da arkadaş paylaşımlarına ayrılan süre yüzde 7'ye geriledi.
- DataReportal verileri Türkiye'deki sosyal medya kullanıcı kimliği sayısının yıllık yüzde 8,3 artışla 62,3 milyona ulaştığını gösterdi.
Meta şirketinin 2025 yılındaki ABD antitröst davasında sunulan veriler, Instagram kullanıcılarının platformda geçirdiği vaktin yalnızca yüzde 7'sini, Facebook kullanıcılarının ise yüzde 17'sini arkadaşlarının paylaşımlarını görmeye ayırdığını ortaya koydu. Söz konusu oranlar 2023 yılında sırasıyla yüzde 11 ve yüzde 22 seviyesindeydi.
Türkiye ve Küresel Pazarlardaki Kullanım Eğilimleri
Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Gül Esra Atalay, sosyal medya mecralarının ilk dönemde kişiler arası iletişimi kolaylaştırmak ve sosyal bağları korumak amacıyla tercih edildiğini, günümüzde ise bu işlevlerin arka planda kaldığını belirtti. Atalay, kullanıcıların kendi seçmedikleri konu ve bilgilerin akışına kapılarak içerik tüketmelerine rağmen tatmin duygusu yaşayamadıklarını ifade etti.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye'de 10 yaş ve üzeri bireylerin son dört haftada sosyal medya kullanım oranı 2015 yılındaki yüzde 33,9 seviyesinden 2025 yılında yüzde 71,7'ye yükseldi. DataReportal analizleri de ülkedeki sosyal medya kullanıcı kimliği sayısının bir yılda yüzde 8,3 artarak 62,3 milyona çıktığını gösterdi.
Gelişmiş pazarlarda ise farklı bir eğilim kaydedildi. GWI şirketinin 250 bin yetişkini kapsayan verilerine dayanan Financial Times analizine göre, gelişmiş pazarlardaki günlük ortalama sosyal medya kullanımı 2022'deki zirvesinden yaklaşık yüzde 10 gerileyerek 2024 sonu itibarıyla 2 saat 20 dakikaya düştü.
Kopmayı Zorlaştıran Etkenler ve Sosyal Baskı
Atalay, Türkiye genelinde sosyal medyayı tamamen bırakma yönünde yaygın bir eğilim gözlemlemediğini; kullanıcıların platformları terk etmek yerine bildirimleri kapattığını, daha az paylaşım yaptığını veya hesaplarını geçici olarak dondurduğunu dile getirdi. Merak duygusu, gelişmeleri kaçırma korkusu ve anlık ödül mekanizmalarının yorgunluğa rağmen kullanımı sürdürdüğünü vurgulayan Atalay, Türkiye'deki siyasi, ekonomik ve toplumsal gelişmelerin kullanıcıları sürekli güncel kalma mecburiyetinde hissettirdiğini kaydetti.
Üniversite öğrencileri üzerinde yapılan bir deney, platform kullanımındaki sosyal baskıyı somutlaştırdı. Katılımcılar TikTok erişimini sürdürmek için yaklaşık 55 dolar ödemeyi kabul ederken, uygulamanın kampüsteki herkes için kapatılması adına yaklaşık 24 dolar ödemeye razı oldu. Aynı Zamanda 20 randomize kontrollü çalışmayı inceleyen 2025 tarihli bir araştırma, dijital detoksun bireylerin iyi olma hali üzerinde yalnızca sınırlı iyileşmeler sağladığını ortaya koydu.
Ekonomik ve Stratejik Değerlendirme
Büyük teknoloji platformlarının gelir modellerini etkileşim süresine dayandırması, algoritmaların kişisel ağlardan kitlesel ve tavsiye odaklı video akışlarına evrilmesine yol açmaktadır. Gelişmiş ülkelerde günlük ekran süresi 2 saat 20 dakikaya gerileyerek doygunluk sinyali verirken, Türkiye'de 10 yaş üzeri nüfustaki yüzde 71,7'lik benimsenme oranı ve 62,3 milyonluk kullanıcı tabanı dijital pazarın genişlemeye devam ettiğini göstermektedir.
Kullanıcıların doyumsuzluk ve zihinsel tükenmişlik yaşamalarına rağmen bilgi akışından ve sosyal çevreden kopamama kaygısıyla platformlarda kalması, dijital ekonomideki tekelci yapıyı güçlendirmektedir. Bireysel detoks girişimlerinin kalıcı çözüm sunamaması, platform tasarımlarına ve veri algoritmalarına yönelik yasal çerçevelerin gelecekte küresel düzenleyicilerin ajandasında daha fazla yer bulacağını işaret etmektedir.




💬 Yorumlar 0
✍️ Bir Yorum Bırakın